الشيخ محمد علي الگرامي القمي
376
رساله توضيح المسائل (1390ش) (فارسى)
مسئله 2223 - مرتبه اول : آنكه با شخص معصيتكار طورى رفتار شود كه بفهمد براى ارتكاب معصيت ، اين نحو با او رفتار شده است . مثل اينكه از او رو برگرداند ، يا با چهره عبوس با او ملاقات كند ، يا با او ترك مراوده كند و از او اعراض نمايد ، به نحوى كه معلوم شود اين امور براى آن است كه او معصيت را ترك كند . مسئله 2224 - اگر در اين مرتبه ، درجاتى باشد لازم است با احتمال تأثير درجه خفيفتر ، به همان اكتفا كند . مثلًا اگر احتمال مىدهد كه با ترك تكلم ، مقصود حاصل مىشود به همان اكتفا كند و به درجه بالاتر ، عمل نكند ، بخصوص اگر طرف ، شخصى است كه برخورد شديد تر موجب هتك او مىشود . مسئله 2225 - اگر اعراض نمودن و ترك معاشرت با معصيتكار موجب تخفيف معصيت مىشود ، يا احتمال بدهد كه موجب تخفيف مىشود واجب است ، اگر چه بداند موجب ترك آن به كلى نمىشود . مسئله 2226 - اگر علماء اسلام ، احتمال بدهند كه مبارزه منفى و اعراض از ظلمه و سلاطين جور ، موجب تخفيف ظلم آنان مىشود ، واجب است از آنان اعراض كنند و به ملت مسلمان ، اعراض خود را بفهمانند . مسئله 2227 - اگر مراوده و معاشرت علماى اسلام با ظلمه و سلاطين جور ، موجب تخفيف ظلم آنان شود بايد ملاحظه كنند كه آيا تخفيف ظلم اهم است يا ترك معاشرت با آنان - زيرا ممكن است معاشرت ، موجب سستى عقايد مردم يا هتك علماء اسلام گردد پس هر كدام اهم است به آن عمل كنند . مسئله 2228 - كسانى كه مقاصد ظلمه را ترويج و به معاصى و ظلم آنان كمك مىكنند هر چند كمك مادى فقط مثل بعض تجار و كسبه ، بر مسلمان لازم است كه آنان را نهى كنند . و اگر تأثير نكرد ، از آنان اعراض نمايند و با آنان معاشرت و معامله نكنند . مسئله 2229 - مرتبه دوّم از امر به معروف و نهى از منكر ، امر و نهى به زبان است . مسئله 2230 - اگر احتمال بدهد كه با موعظه و نصيحت با زبان ملائم و خوش ، معصيت كار ، معصيت را ترك مىكند اكتفا به آن لازم است و نبايد از آن تجاوز كند . مسئله 2231 - اگر مىداند كه نصيحت تأثير ندارد ، با احتمال تأثير واجب است امر و نهى الزامى كند . و اگر تأثير نمىكند مگر با تشديد و تهديد ، تشديد و تهديد لازم است لكن بايد از دروغ و فحاشى و سائر معاصى احتراز شود .